ايستد بردارند و عند الحاجة به كار برند * غسل آبار و اثمد و اسفيداج و توتيا و حجر ارمني و شادنج و ياقوت و زمرد و عقيق و لك و امثال اينها * آنست كه هركدام را كه خواهند اولا نرم بسايند و به آب مخلوط كنند آنچه به آب مخلوط شود در ظرفى بكيرند و آنچه ته‌نشين شود باز بسايند و به آب مخلوط كنند و آب مخلوط بآنرا بكيرند و همچنين چند مرتبه و در آخر آنچه دردى و سنك‌ريزه بماند دور كنند و سر ظرف مخلوط بان را بپوشند تا ته‌نشين كردد پس آب بالاى آن را بريزند و ته‌نشين را خشك نموده اكر از براى امراض عين است باز سحق و صلايه نموده به كار برند و در غير آن بدون آن كافى است * غسل نوره يعني آهك جهت تصفيه و اطفاى حرارت آن آنست كه آهك را در ظرفى كنند و آب بر ان ريزند و برهم زنند و در ظرفى كنند و ته نشين و دردى و سنك‌ريزهء كه باشد دور كنند و آن اب را بكذارند تا ته‌نشين شود آب صافى آن را بكيرند و آب خالص در ان ريزند و برهمزنند و بدستور تا هفت مرتبه تجديد آب نمايند پس خشك نموده به كار برند * غسل مرداسنك * جهت امراض حاره آنست كه مرداسنك را با هم‌وزن آن نمك بسايند و آب بر روى آن ريزند آن مقدار كه چهار انكشت بالاى آن آيد و تا هفت روز بكذارند و هر روز سه مرتبه برهمزنند پس بكذارند تا ته‌نشين شود و آب صافى تازه بران ريزند و هفت روز ديكر بدستور بكذارند و در بين برهمزنند و بعد هفت روز تجديد كنند و همچنين تا چهل روز پس خشك كرده استعمال نمايند * غسل لاجورد * آنچه از براى امراض عين است مانند احجار ديكر است كه ذكريانت و آنچه از براى كتابت و نقاشي و سفوف و حبوب و غير آن است آنست كه لاجورد را نيكو بسايند و تسقيه به آب تازه نموده بجوشانند و اندك روغن زيتون در ان ريزند و بدستور احجار غسل دهند و مكررا اعادهء طبق و غسل كنند تا مانند غبار كردد * نوع ديكر * آنست كه سنك لاجورد را كوفته و پيخته صلايه نمايند تا مانند غبار كردد پس با روغن كندر يا سندروس خمير كنند و به آب كرم بدست بمالند و همواره اندك‌اندك آب كرم مير پخته باشند تا تمام آن شسته كردد و چون ببينند كه در روغن ديكر رنك لاجورد نماند دست بدارند و آب اول را در كاسهء نكاهدارند آنچه از ان ته‌نشين شود لاجورد اعلى است و آب دوم كه در ظرف ديكر است ته‌نشين آن لاجورد اوسط و ته‌نشين سيوم را شمط نامند بنا بر قول صاحب قرابادين معصومي و بنا بر فرمودهء نواب علوى خان مرحوم مغفور حجر ارمني درين زمان معروف بشمط است * غسل صبر * آنست كه بكيرند صبر را و در هاون بهموارى و آهستكي بكوبند و بحرير بپيزند پس بكيرند افسنتين رومي يكرطل و مصطكي و حب بلسان و دارچينى و عود بلسان و سليخه و سنبل الطيب و اسارون از هريك سه درم در آب جوشانيده صافى نموده با صبر كوبيده پيخته در هاون اندازند و بدسته حركت دهند و آنچه مخلوط به آب شده در كاسهء بريزند و آنچه ته‌نشين شده باز بسايند و آب مطبوخ دواها بران ريزند و بدسته حركت دهند و ابچه مخلوط به آب كردد در ان كاسه ريزند و بدستور به عمل آورند تا به غير از رمل و سنكريزه چيزى در ته هاون نماند ترك نمايند و آبها را بكذارند تا ته‌نشين كردد و از كردوغبار محافظت نمايند پس آب صافى آن را بجر علقه بكيرند و ته‌نشين را با زعفران سائيده ممزوج نموده در ظرف چيني پهن كنند و بكذارند تا خشك كردد پس بردارند و نكاهدارند در ظرف چيني يا شيشه و عند الحاجت به كار برند و قوت اسهال صبر مغسول از غير مغسول ضعيف‌تر است * غسل سويق * جو و كندم و غير آنكه خواهند در معده ترش نكردد و نفخ آن زائل شود انست كه آبكرم جوشان بر ان ريزند و بكذارند تا برآيد و اكر دو مرتبه آبكرم بر ان ريزند بهتر است پس آب سرد بر آن ريزند و از آب برآورند و تناول نمايند و اكر مانعي نباشد از خوردن شيريني و كلاب و بيدمشك و امثال ان بعد غسل با آب سرد شربت ساخته در ان ريزند و تناول نمايند كه بهتر و مصلح آن است و بعضي كفته‌اند كه غسل سويق آن است كه